Instytut Teatralny im. Zbigniewa Raszewskiego zaprasza do udziału w kolejnej konferencji naukowej w ramach projektu badawczego Inna Scena.

Warszawa 11-13 grudnia 2006

Celem konferencji jest włączenie w obszar badań nad historią i wsp?łczesnością polskiego teatru problematyki kulturowej tożsamości płci i tożsamości seksualnej, widzianych w perspektywie gender studies i queer theory.

Teatr może być dziś postrzegany jako jedna ze scen wsp?łczesnej kultury, na kt?rej manifestuje się właściwy jej kryzys tradycyjnych formacji tożsamościowych. Miejsce binarnego podziału jasno zdefiniowanej płci i seksualności zajęła sieć zr?żnicowań, kt?rej ruchome wiązania umożliwiają dowolną transgresję w stronę homoseksualności, transseksualności czy tożsamości przechodniej. Wsp?łczesna humanistyka definiuje tożsamość płciową jako konstrukt wytwarzany – by sięgnąć po terminologię najbardziej ekspansywnej teorii sformułowanej przez Judith Butler – w performatywnych praktykach przymusowego cytowania/odgrywania pożądanych przez kulturę norm. Koncepcja performatywności płci odsyła do teatralnych sposob?w konstruowania rzeczywistości w oparciu o zespoły powtarzalnych konwencji, każe myśleć o przestrzeni społecznej jako o scenie, na kt?rej nieustannie powtarza się to samo przedstawienie płci. Wydaje się, że właśnie teatr oparty na nadrzędnej regule umowności, także umowności płci wyzwalającej się na scenie z biologicznych determinant, dysponuje szczeg?lną potencją demaskacji kulturowych mechanizm?w wytwarzania i kontrolowania ludzkiej płciowości. Polski teatr coraz częściej potencję tę uruchamia.

Wsp?łczesny polski teatr otwarcie stawia pytania o to, czym jest płeć i jaka jest natura tej podstawowej ludzkiej kategorii tożsamościowej. Rozważa niejednoznaczność relacji, jakie zachodzą pomiędzy płcią biologiczną i kulturową, praktykami seksualnymi a fantazmatycznym pożądaniem. Przemawia językiem odmiennej wrażliwości, czasem otwarcie afirmuje inność, ale bywa także przestrzenią potwierdzenia kulturowych matryc i wzmacniania stereotyp?w. Dlatego tak pilne wydaje się szersze zaadaptowanie dla potrzeb rodzimej teatrologii i krytyki teatralnej narzędzi opisu i analizy, jakich dostarczają rozwijane w ramach poststrukturalizmu teorie płci kulturowej i tożsamości seksualnej. Istotna jest tyleż analiza tekst?w i przedstawień, w kt?rych odmienność została bezpośrednio stematyzowana, co pr?ba opisu specyfiki homoseksualnego czy transseksualnego dyskursu teatralnego. Odmienność manifestującego się tu pożądania znajduje sw?j wyraz w r?żnorodnych przekroczeniach: norm obyczajowych i estetycznych, kanon?w obrazowania, strategii narracyjnych. Ich rozpoznanie pozostaje zadaniem badacza wsp?łczesnego teatru.

W centrum dyskursu tożsamościowej odmienności seksualnej stoi ciało. W przestrzeni teatru cielesność transgresywna i homoseksualna, ukazywana w iluminacji zakazanego lub niemożliwego pożądania, spotyka się z właściwym postdramatycznemu teatrowi uwolnieniem ciała z rygor?w języka i prymatem somatycznego nad semantycznym. Podjecie tej problematyki daje zatem szansę jednoczesnego uwzględnienia pytań o specyfikę przedstawienia ciała w tekście homoseksualnym i status ciała w teatrze postdramatycznym.

Obok analizy wsp?łczesnej rzeczywistości teatralnej r?wnie istotny wydaje się projekt ponownej lektury kanonu polskiego dramatu, w kt?rej uwaga interpretatora skupiłaby się na wpisanych w tekst, zazwyczaj zatartych i niejasnych, sygnałach odmiennej konstrukcji seksualnej tożsamości, manifestacjach homoseksualnego pożądania, momentach płciowej i seksualnej transgresji. Celem takich odczytań nie powinny być, jak wskazują badania prowadzone od lat w literaturoznawstwie, ustalenia biograficzne, ale analiza wpisanych w tekst konstrukt?w płciowości i seksualności.

Szczeg?lnym wyzwaniem badawczym – z racji radykalnie czasowej natury sztuki teatru - pozostaje rekonstrukcja wpisanych w historię teatru historii płci i seksualnych tożsamości. Przeprowadzona w szerszym kulturoznawczym ujęciu analiza źr?deł, świadectw odbioru, towarzyszących teatrowi tekst?w kultury prowadzić może do odtworzenia z konieczności fragmentarycznej i rozproszonej historii odmienności, w kt?rej to, co zatarte lub zrepresjonowane, świadczyć będzie o tym, co obecne.

W programie konferencji przewidujemy warsztat queerowej lektury dramatu i spektaklu, spotkania z tw?rcami teatralnymi, dyskusję panelową.

Więcej informacji na www.innascena.e-teatr.pl