WIELKOPOLSKI SŁOWNIK PISAREK jest pierwszym projektem badawczym realizowanym przez zesp?ł Pracowni Krytyki Feministycznej Instytutu Filologii Polskiej UAM oraz osoby spoza naszego grona, kt?re zadeklarowały chęć stałej wsp?łpracy. Idea słownika narodziła się z potrzeby udokumentowania obecności piszących i publikujących autorek w życiu kulturalnym i społecznym regionu wielkopolskiego w r?żnych epokach. Wychodzimy bowiem z założenia (i obserwacji), że w wielu sytuacjach tw?rczość kobiet posiada szczeg?lny, nacechowany rodzajowo wymiar kulturowy. Kobieca ekspresja pisarska bywała na przykład (i nadal często bywa) sygnałem awansu w sferze publicznej, ale także obyczajowego nonkonformizmu; zuchwałym gestem emancypacyjnym lub, przeciwnie, wyrazem przywiązania do tradycyjnego porządku i podziału r?l płciowych; pr?bą włączenia się w przestrzeń oficjalnego dyskursu bądź na odwr?t – subwersywnego zaznaczenia swojej w stosunku do niego odrębności. Podobnych antynomii można by wskazać znacznie więcej, a są one zawsze uwarunkowane historycznie i wynikają z og?lnego usytuowania kobiety w danej formacji społecznej. Krytyka feministyczna, także polska, ma już na swoim koncie wiele osiągnięć w badaniach nad dziejami pisarstwa kobiecego, jego miejsca w świadomości i komunikacji literackiej r?żnych epok i kręg?w kulturowych, roli, jaką odgrywało w dyskusjach nad kształtem literatury i rzeczywistości. Wciąż jednak sporo pozostaje w tej dziedzinie miejsc nieodkrytych, nazwisk zapomnianych lub niedocenionych, okoliczności nie do końca przeanalizowanych. Mamy nadzieję, że w pracy nad słownikiem uda nam się natrafić na r?żne ciekawe znaleziska i wzbogacić naszą wiedzę o udziale piszących kobiet w tworzeniu historii regionu.

A skąd pomysł owej „regionalizacji” słownika? W dużej mierze, rzecz jasna, ma ona wymiar pragmatyczny: nie jesteśmy w stanie stworzyć leksykonu og?lnopolskiego, skupiamy się więc na tym, co – jak sądzimy – uda nam się ogarnąć. Formuła „wielkopolskości” ma jednak w naszej intencji być dość pojemna i objąć nie tylko autorki na stałe związane z regionem, lecz r?wnież takie, kt?re w swych biografiach posiadają tylko „wielkopolskie epizody”: tu się na przykład urodziły (Szymborska), wychowały (Dąbrowska) stąd „wyemigrowały” lub tu przybyły w jakiejś fazie życia (Żmichowska, Przybyszewska, Iłłakowicz?wna). Konteksty wielkopolskie mogą odgrywać rolę w ich pisarstwie (Kofta), lecz r?wnie dobrze mogą pozostawać zupełnie dla niego nieistotne. Co więcej, pisarka wielkopolska nie musi z definicji być pisarką polską – zakładamy, że w naszym leksykonie znajdą się r?wnież autorki na przykład niemieckojęzyczne. Zaletą formuły „encyklopedycznej” jest jej wszechstronna r?żnorodność, pozwalająca unikać hierarchizacji zjawisk, wykluczania jednych nazwisk i kanonizowania innych. Nie mamy nic przeciwko temu, by w naszym opracowaniu wsp?łistniały obok siebie autorki wybitne i przeciętne, a nawet, powiedzmy to otwarcie, grafomańskie. Uprawiane przez kobiety pisarstwo często – teraz i przeszłości – postrzegane bywa jako przynależne do literatury drugorzędnej, adresowanej do mniej wymagającego odbiorcy (niewykształconego, niewyrobionego, spragnionego łatwej rozrywki, młodzieżowo-dziecięcego). Nie przeczymy, że w wielu wypadkach jest tak istotnie, chcielibyśmy natomiast i ten rodzaj działalności literackiej dowartościować, podkreślając rolę, jaką pełni ona w kulturowej edukacji szerokich kręg?w społecznych, w formowaniu przyszłych, bardziej już wybrednych czytelnik?w. Interesować nas będzie r?wnież działalność „kobiet pi?ra”, kt?re realizowały się w takich dziedzinach, jak krytyka literacka, przekład artystyczny czy publicystyka kulturalna.

Pozostaje nam jeszcze określić zasięg geograficzny regionu, kt?ry chcielibyśmy objąć w naszym słowniku. Ze względu na historyczną zmienność granic Wielkopolski zdecydowaliśmy się przyjąć jako nasz punkt odniesienia dzisiejszy kształt wojew?dztwa wielkopolskiego:

Projekt będzie miał p?ki co żywot wyłącznie „internetowy”, co stwarza nam bardzo korzystne warunki do pracy. Nasze hasła publikować będziemy sukcesywnie, w miarę przyrastania materiału. Nie zakładamy z g?ry żadnej jednolitej ich poetyki, wychodząc z założenia, że r?żnorodna tw?rczość inspiruje r?żnorodną refleksję na jej temat. Będziemy wszakże dbać o to, by w naszych opracowaniach znalazły się ważne informacje bio-bibliograficzne, by wyeksponowany został charakter związku danej pisarki z Wielkopolską i by w miarę możności zabrzmiało także jej „własne słowo” – jako odpowiednio dobrany cytat literacki czy inny fragment autorskiej wypowiedzi.

Do wsp?łpracy zapraszamy wszystkich, kt?rzy mogą przyczynić się do wzbogacenia słownika, zwłaszcza o nazwiska autorek lokalnych, związanych z konkretnymi miejscowościami czy częściami Wielkopolski, ważnych dla miejscowych środowisk, ale niekoniecznie znanych w skali og?lnokrajowej. Żywimy szczerą wiarę, że nasze przedsięwzięcie przyniesie wymierną korzyść poznawczą, uatrakcyjni wizerunek regionu, a wszystkim, kt?ry wezmą w nim udział, przysporzy wiele satysfakcji.